วิธีจำบทสำหรับนักแสดงที่มีดิสเล็กเซีย: ฟังก่อนอ่าน

นักแสดงที่มีดิสเล็กเซียหรือภาวะบกพร่องด้านการอ่านมักจำบทด้วยการฟังและพูดออกเสียง เริ่มฟังบทให้เร็วที่สุดเท่าที่ทำได้ ฟังให้รู้เรื่องทั้งฉาก แล้วจำแต่ละประโยคเป็นคำตอบต่อคิวที่ได้ยิน แทนการอ่านซ้ำจนกว่าจะจำได้

ถ้าเล่าสั้นๆ ก็เท่านี้ แต่เรื่องเต็มเริ่มตอนสามทุ่ม มีบทออดิชั่นสี่หน้าส่งเข้าอีเมล และต้องไปออดิชั่นตอนสิบโมงเช้าวันรุ่งขึ้น เธออ่านได้ สุดท้ายก็จะอ่านจบ เพียงแต่แต่ละรอบใช้แรงเป็นสองเท่าของนักแสดงที่นั่งข้างๆ ในห้องรอ และเธอมีเวลาแค่คืนเดียว

ทำไมการอ่านบทถึงเป็นส่วนที่ยาก

British Dyslexia Association อธิบายดิสเล็กเซีย ว่าเป็นความยากลำบากในการเรียนรู้ที่กระทบการอ่านและเขียนเป็นหลัก โดยเกี่ยวข้องกับวิธีประมวลผลข้อมูล หน้าเดียวกันยังบอกด้วยว่าคนที่มีดิสเล็กเซียอาจประมวลผลและจดจำสิ่งที่เห็นหรือได้ยินได้ยากขึ้น

ประเด็นหลังนี่แหละที่คำแนะนำส่วนใหญ่มักข้ามไป การเปลี่ยนจากอ่านมาเป็นฟังไม่ได้รักษาดิสเล็กเซียให้หาย มันย้ายภาระที่ต้องรับ จากที่ต้องใช้แรงถอดตัวอักษรให้เป็นคำ ก็เอาแรงนั้นมาใช้กับฉากได้ สำหรับนักแสดงที่มีดิสเล็กเซียหลายคน แค่นี้ก็ทำให้ต่างไปมากแล้ว แต่ยังต้องซ้อมซ้ำอยู่ดี

รู้ไว้ก็ดีว่าเธอมีเพื่อนร่วมอาชีพที่เจอเรื่องนี้เหมือนกัน Henry Winkler ได้รับการวินิจฉัยตอนอายุ 31 ปี หลังจากเล่น Happy Days มาหลายปีแล้ว ในหนังสือบันทึกชีวิต เขาเขียนว่าทุกครั้งที่อ่านบทร่วมกัน เขาจะหลงบรรทัดหรืออ่านสะดุด และมักพลาดประโยคที่เป็นคิวของตัวเอง ตามที่ TVLine รายงาน ถึงอย่างนั้น เขาก็เล่นเป็น Fonz จนครบทั้งสิบเอ็ดซีซัน

ขอบทออดิชั่นล่วงหน้า แล้วปรับให้อ่านง่าย

Deborah Groves ผู้สอนการแสดงให้คนที่มีดิสเล็กเซียและเขียนหนังสือ The Dyslexic Actor's Toolkit บอกกฎข้อแรกไว้ชัดใน บทคัดย่อบนบล็อก Nick Hern Books ว่าเธอหรือเอเจนต์ควรขอบทล่วงหน้าเสมอ เวลาที่ได้เพิ่มมาช่วยให้ทำอย่างอื่นต่อได้ทั้งหมด

จากนั้นปรับหน้าบทจนอ่านได้โดยไม่ต้องฝืน Groves แนะนำฟอนต์ที่อ่านชัดอย่าง Arial หรือ Open Sans ในขนาดที่อ่านไหว ใช้กระดาษสีหรือแผ่นใสสีวางทับ และแถบช่วยอ่านที่เปิดให้เห็นทีละบรรทัด Dyslexia Scotland สรุป คำแนะนำเรื่องสีของ BDA ไว้ว่าให้เลี่ยงสีที่ตัดกันแรง เช่น ตัวดำบนพื้นขาวจ้า และยอมรับว่าแต่ละคนอ่านสบายกับสีต่างกัน บางคนใช้สีครีมแล้วอ่านง่าย บางคนชอบสีฟ้าอ่อน ลองสามสีแล้วเลือกสีที่ทำให้หลงบรรทัดน้อยที่สุด

อีกสองสามอย่างที่ช่วยให้ใช้บทออดิชั่นซ้อมได้ง่ายขึ้น:

• พิมพ์บทใหม่เอง ไฟล์ PDF จากแคสติ้งมักอัดตัวหนังสือแน่น เป็นสำเนาถ่ายเอกสาร หรือมีลายน้ำ ฉบับที่พิมพ์เองจะใช้ตัวใหญ่ เว้นระยะโล่งๆ และอ่านได้ชัดกว่า
• เว้นบรรทัดว่างระหว่างบทพูดแต่ละช่วง ให้แต่ละคิวแยกจากกันชัดๆ
• ใช้สีหนึ่งทำเครื่องหมายบทของตัวเอง และอีกสีทำเครื่องหมายประโยคก่อนหน้าที่เป็นคิวส่งมาให้ หน้าบทก็จะชี้ให้เห็นสองอย่างที่ต้องจำ
• อ่านรอบแรกแล้วขีดฆ่าคำกำกับการแสดงที่ไม่ต้องใช้ สายตาจะได้ไม่แวะไปอ่านซ้ำ

นักแสดงที่มีดิสเล็กเซียจำบทด้วยการฟังอย่างไร

ฟังฉากก่อนเริ่มซ้อม ขอให้ใครสักคนอ่านให้ฟังหนึ่งรอบครบทุกตัวละคร หรือค่อยๆ อ่านออกเสียงเอง รวมคำกำกับการแสดงด้วย ซึ่งเป็นวิธีที่ Groves แนะนำเหมือนกัน ให้เข้าใจและรู้สึกไปกับเรื่องก่อนจะจำคำพูด ใครต้องการอะไร จุดเปลี่ยนอยู่ตรงไหน แล้วจบอย่างไร พอรู้ว่าฉากไปทางไหน บทพูดก็มีที่ให้ยึด

จากนั้นแบ่งจำทีละช่วง ให้หนึ่งช่วงเท่ากับหนึ่งความคิด อย่าแบ่งตามหน้ากระดาษ หนึ่งคิวกับคำตอบของเธอนับเป็นหนึ่งช่วง พูดประโยคส่งคิวแล้วต่อด้วยบทของตัวเองออกเสียง จนทั้งคู่รู้สึกเหมือนเป็นประโยคเดียวกัน ค่อยเพิ่มคู่ถัดไป แล้วกลับไปเริ่มใหม่ ถ้าจำแต่บทของตัวเอง ถึงจำได้ก็ยังพลาดจังหวะพูดได้ เพราะในห้องไม่มีใครคอยบอกคำแรกของบทเธอให้ ปัญหาที่ Winkler พลาดคิวก็เป็นแบบนี้เอง

พูดทุกประโยคออกเสียงและขยับตัวไปด้วย เดินตามทางเดินหรือล้างจานไปก็ได้ เหตุผลที่วิธีนี้ได้ผลอยู่ในบทความ วิธีจำบทเมื่อมี ADHD หรือดิสเล็กเซีย พร้อมงานวิจัยเรื่องการพูดบทออกเสียงแทนการอ่านในใจ

อัดบทตัวละครอื่น แล้วเว้นช่วงให้ตัวเอง

วิธีนี้เป็นเคล็ดลับเก่าแก่ในกระทู้ของนักแสดงที่มีดิสเล็กเซียและ ADHD อัดบทของตัวละครอื่นทั้งหมดลงโทรศัพท์ แล้วเว้นช่วงเงียบตรงบทของตัวเอง จากนั้นเปิดฟังตอนเดินหรือหลับตาฟัง แล้วพูดตอบคิว ไม่ต้องมองหน้าบทแล้ว เธอกำลังฟังและตอบโต้ ซึ่งเป็นสิ่งที่ต้องทำในฉากอยู่แล้ว

ปัญหาหลักมีอยู่อย่างเดียว คือตอนอัดเสียง เธอต้องอ่านบทของตัวละครอื่นออกเสียงเอง ทั้งที่กำลังหาวิธีเลี่ยงงานนี้อยู่ แล้วต้องเดาอีกว่าควรเว้นช่วงเงียบไว้นานแค่ไหน ถ้าเว้นสั้นไป คิวถัดมาก็พูดทับเธอ พอผู้กำกับตัดบทออกสักประโยค ก็ต้องอัดใหม่หมด

ผมสร้าง blablabla ขึ้นมาเพื่อจัดการงานจุกจิกตรงนี้ นำเข้าบทออดิชั่นเป็น PDF ไฟล์ Word หรือรูปถ่ายบทที่พิมพ์มา เลือกตัวละครของตัวเอง แล้วแอปจะอ่านบทของตัวละครที่เหลือด้วยเสียงเฉพาะของแต่ละคน พอถึงบทเธอ แอปจะหยุดรอนานเท่าที่ต้องการ แล้วไปต่อเมื่อเธอพูดจบ เลยไม่ต้องเดาความยาวของช่วงเงียบ ถ้าต้องใช้เวลายี่สิบวินาทีนึกคำ แอปก็ให้เธอยี่สิบวินาที

เริ่มที่โหมดฟัง ซึ่งอ่านทั้งฉากให้ฟังครบทุกตัวละคร รวมถึงบทของเธอด้วย เป็นขั้นตอน "ฟังก่อน" ที่ไม่ต้องโทรหาใครให้ช่วยอ่าน จากนั้นเปลี่ยนเป็นโหมดฝึก บทของเธอจะเงียบไว้ให้เธอพูดเอง ตัวเลื่อนใช้ปรับว่าจะเห็นบทของตัวเองบนหน้าจอแค่ไหน จะเป็นบททั้งบรรทัด ไม่กี่คำแรก อักษรตัวแรกของทุกคำ หรือซ่อนไว้ทั้งหมดก็ได้ บน iPhone และ iPad ยังปรับตัวหนังสือให้ใหญ่ขึ้น เลือกหน้าตาแบบกระดาษ แบบมืด หรือแบบสีตัดกันชัด และลดความเร็วเสียงเหลือสามในสี่ของความเร็วปกติระหว่างที่ยังจำบทอยู่ได้ เมื่อสร้างเสียงแล้วก็ใช้ทั้งหมดนี้แบบออฟไลน์ได้

แอปนี้เป็นเครื่องมือซ้อมบท ไม่มีไว้รักษาภาวะใดๆ มันรับงานน่าเบื่อของวิธีอัดเสียงไปทำให้ เธอจะได้ใช้เวลาตอนค่ำกับฉาก ถ้าชอบซ้อมกับคน ก็ซ้อมกับคนต่อไป เพื่อนที่อ่านบทด้วยกันยังเป็นคู่ซ้อมที่ดีที่สุด แอปมีไว้สำหรับคืนที่เพื่อนไม่ว่าง

อ่านบทสดและอ่านบทร่วมกันทั้งทีม

บางครั้งก็ไม่มีบทส่งมาล่วงหน้า เดินเข้าห้องแล้วถึงได้บท

เธอขอเวลาสักสองสามนาทีเพื่ออ่านก่อนได้ ขอฉบับตัวหนังสือใหญ่ขึ้น หรือขอให้เพื่อนนักแสดงอ่านประโยคส่งคิวให้ฟังก่อนก็ได้ Groves พูดตรงๆ ว่าการบอกคนจ้างงานว่ามีดิสเล็กเซียอาจทำให้กังวล แต่เธอควรรู้สึกว่าสามารถบอกได้ เพื่อขอสิ่งที่จำเป็นสำหรับตัวเอง จะบอกชื่อภาวะนี้หรือเปล่าขึ้นอยู่กับเธอ การขอเวลาไม่จำเป็นต้องมีเหตุผลมารองรับ

ระหว่างอ่าน ใช้นิ้วหรือการ์ดรองใต้บรรทัดไว้ พูดให้จบความคิดหนึ่งก่อนค่อยเงยหน้า ถ้าหลงบรรทัดก็หยุด หาจุดที่อ่านค้างไว้ แล้วอ่านต่อ คนในห้องไม่ได้ให้คะแนนการอ่านของเธอ เขากำลังดูว่าเธอฟังอยู่ไหม

ซ้อมสั้นๆ แล้วไปนอน

จำบทด้วยการฟังต้องอาศัยการซ้อมทีละนิดแต่บ่อยครั้ง วันนี้ซ้อมสั้นๆ สามรอบ พรุ่งนี้สองรอบ แล้วเช้าวันงานอีกหนึ่งรอบ นอนพักระหว่างวันซ้อมด้วย เพราะช่วงนอนนี่แหละที่ความจำค่อยๆ อยู่ตัว ซ้อมแบบใจเย็นห้ารอบกระจายในสองวันดีกว่าเร่งท่องอย่างลนลานยี่สิบรอบในคืนก่อนงาน ไม่ว่าสมองเธอจะรับมือกับตัวหนังสือแบบไหนก็ตาม

ถ้าอยากอ่านเทคนิคที่นักแสดงทุกคนใช้ได้ ทั้งการเล่นตามเจตนาของตัวละครและผูกแต่ละประโยคเข้ากับเหตุผลที่ต้องพูด ดูบทความ นักแสดงจำบทกันอย่างไร ส่วนเรื่องซ้อมโดยไม่มีคู่ ตั้งแต่อ่านรอบแรกไปจนถึง selftape อยู่ใน คู่มือซ้อมคนเดียวฉบับครบ

กลับมาที่สามทุ่มกับบทสี่หน้า ตอนนี้คงขออะไรใครไม่ทันแล้ว พิมพ์หน้าแรกใหม่ให้ตัวใหญ่ ฟังฉากหนึ่งรอบตั้งแต่ต้นจนจบ แล้วเริ่มจำประโยคส่งคิวแรกกับบทที่เธอพูดตอบ ซ้อมออกเสียง ครบรอบที่สามก็ไปนอน