Rasa bersalah bila minta kawan baca skrip untuk selftape awak

Awak sedang buat take keempat, dan inilah take pertama yang adegan itu betul-betul mula hidup. Take pertama, awak baru cari suasana. Take kedua dan ketiga, awak sibuk pastikan setiap ayat keluar ikut susunan yang betul. Take keempat, barulah sesuatu mula berlaku di sebalik mata awak. Awak tarik nafas nak cakap, "jom sekali lagi," tapi orang yang pegang telefon awak dah sempat cakap dulu. "Bagus tu. Awak dah okay. Hantar je."

Jadi awak hantar je take tu. Bukan sebab ia yang terbaik, tapi sebab dia dah berdiri dalam dapur awak empat puluh minit dengan tangan terhulur, dan awak boleh rasa betapa banyak yang dia dah korbankan malam itu untuk teman awak.

Dari segi teknikal, semuanya elok. Framing kena, bunyi jelas, dialog pun dah dihafal. Cuma tape itu diam-diam jadi lebih lemah daripada yang sepatutnya, dan puncanya bukan teknikal, tapi sosial.

Kenapa pelakon berhenti minta take tambahan?

Pelakon selalu cerita pasal ini sesama sendiri dengan penjelasan yang tak pernah masuk dalam mana-mana buku teknik lakonan. Daripada satu perbincangan forum tahun ini pasal pembaca sebagai faktor yang selalu terlepas pandang dalam selftape:

"Selalunya mereka buat macam ni sebagai bantuan je, jadi ada satu tekanan yang tak pernah disebut, untuk jangan ambil masa lama sangat. Lepas beberapa take, ramai pembaca mula cakap benda macam, 'Dah okay tu, awak dah bagus, hantar je,' bukan sebab itu take yang terbaik, tapi sebab mereka tak nak awak rasa janggal. [...] Awak berhenti mendesak untuk sekali lagi. Awak hantar take yang 'dah cukup baik' berbanding yang paling kuat."

Pelakon lain dalam perbualan yang sama letak nombor pada bila ia mula jadi masalah:

"Lepas take ketiga atau keempat, awak mula rasa macam awak dah menyusahkan orang."

Tiga atau empat. Itu baru lebih kurang satu take selepas kebanyakan orang berhenti rasa segan depan kamera, dan masih jauh beberapa take lagi daripada titik biasa di mana adegan mula bernafas.

Tekanan ini bukan sesuatu yang pembaca sengaja buat kepada pelakon. Ia lebih kepada sesuatu yang kita buat kepada diri sendiri, dan ia bertambah teruk ikut sejauh mana kita sayangkan orang tu. Kalau pembaca itu orang asing yang awak upah, awak akan terus minta lagi satu take. Kalau pasangan awak pula, yang dah masak makan malam dan esok pagi kena kerja awal, awak tak sanggup nak minta. Jadi semakin rapat hubungan awak dengan pembaca, semakin susah nak guna mereka dengan sepenuhnya, satu susunan yang agak menyedihkan untuk kerjaya yang bergantung penuh pada hubungan.

Lepas tu, ada lagi satu hal: bila sebenarnya kerja ni berlangsung.

"Saya benci kena kacau orang lain untuk uji bakat saya... Kadang-kadang dah pukul 2 pagi dan saya kena hantar selftape ni sebelum tenggat pukul 8 pagi."

Sides sampai waktu petang, dan tenggat masanya pukul 12 tengah hari. Orang yang awak boleh minta tolong semuanya dah tidur, dan yang masih terjaga waktu tu pun, awak dah minta mereka baca untuk awak dua kali bulan ni.

Industri lakonan dah pun tulis semua ini

Kod amalan selftape oleh Equity UK, kesatuan pelakon di UK, ada pendirian jelas pasal ini: "Pembaca selalunya membantu untuk hasilkan selftape yang bagus, tapi ia tak sepatutnya jadi syarat mutlak." Ia juga jawab soalan yang pelakon asyik tanya sesama sendiri dalam ruangan komen: "Pelakon tak sepatutnya perlu bayar untuk dapatkan pembaca bagi selftape mereka."

Ayat kedua tu wujud sebab bayar untuk dapatkan pembaca dah mula rasa macam perkara biasa, dan pelakon perasan apa maksud sebenar di sebalik itu. Kata salah seorang daripada mereka:

"bayangkan kalau awak pergi temu duga nak jadi doktor ke apa, tapi awak kena bawa pesakit sendiri."

Jassa Ahluwalia, yang pernah duduk dalam jawatankuasa kerja selftape Equity, ada tulis pasal kos hubungan rumah tangga akibat semua ini dalam Spotlight:

"Kami semakin bergantung kepada kawan, keluarga dan pasangan untuk jalankan peranan sebagai pembantu casting, dan ini boleh bagi tekanan yang amat besar kepada hubungan kami. Semasa sesi meja bulat kami, kami dengar satu kes di mana sebuah perkahwinan retak akibat perkara ini."

Satu perkahwinan, retak sebab kerja pembantu casting yang tak berbayar, yang senyap-senyap berpindah daripada pejabat casting terus ke ruang tamu rumah seorang pelakon.

Sebenarnya, berapa kos rasa bersalah ini kepada awak?

Kosnya boleh dikira dalam bentuk nombor, dan senang je nak semak: berapa banyak take yang awak dah rakam sebelum awak hantar salah satu daripadanya.

Hampir semua tape ikut corak yang sama. Take-take awal tu lebih kepada hal teknikal semata-mata, awak sekadar pastikan dialog dah masuk semua, pandangan mata betul, kepala tak terpotong dalam frame. Lepas tu barulah adegan berhenti jadi ujian ingatan dan mula jadi adegan sebenar. Kalau awak hadkan bilangan take pada tiga atau empat je, awak akan hantar versi "teknikal" kerja awak sendiri: cekap, betul, tapi cuma ditonton sekali.

Sebab itulah ayat ni, daripada seorang pelakon yang timbang dua benda yang pembaca boleh bagi kepada awak, bukanlah pertukaran ganjil macam yang ia kelihatan:

"take tanpa had lebih penting (bagi saya) berbanding nota daripada pembaca yang ada secara fizikal."

Pembaca manusia yang bagus masih rakan adegan terbaik yang awak boleh ada, berbanding apa-apa sahaja yang awak boleh hasilkan sendiri. Mereka boleh bagi awak sesuatu yang awak tak rancang langsung, mereka boleh bagi awak mood buruk yang awak kena lawan balik dalam lakonan, dan tiada rakaman jenis apa pun boleh buat macam tu. Kalau awak ada orang yang baca dengan cara yang sama setiap take dan betul-betul nak sambung lagi, awak dah lebih bertuah daripada kebanyakan pelakon yang sedang bekerja, dan jadi pembaca selftape yang bagus untuk orang lain itu sendiri satu kraf yang memang berbaloi dipelajari.

Pembaca bukan punca masalahnya. Masalahnya, bantuan tu sumber yang terhad, dan take adalah benda pertama yang akan habis. Awak boleh dapat empat puluh minit paling ikhlas daripada minggu seseorang, tapi tape tu tetap boleh gagal, sebab tape tu sebenarnya perlukan sembilan puluh minit.

Jadi caranya bukan memperbaiki cara meminta, tapi buang terus keperluan untuk meminta. Itulah kerja khusus yang blablabla dibina untuk buat: ia membaca setiap watak lain kuat-kuat, kemudian tunggu, diam, selagi dialog awak perlukan, pada take pertama, take kelima belas, mahupun take ketiga puluh. Tiada siapa yang perlu korbankan petang mereka, jadi tiada apa nak dirasa bersalah pun. Seorang pelakon yang jumpa cara alternatif macam ni huraikan hasilnya dengan cara yang tiada kaitan langsung dengan lakonan:

"Ia selamatkan hubungan saya dengan pasangan saya yang bukan pelakon, dan selalu jadi masam muka bila saya minta dia baca skrip dengan saya."

Sebagai ulasan produk, itu memang pelik. Tapi sebagai gambaran berapa kos sebenar untuk meminta tolong, ia tepat sangat.

Nombor yang patut awak catat

Tape seterusnya, sebelum awak padam apa-apa, catat dua benda: berapa banyak take yang awak dah rakam, dan yang mana satu awak hantar. Buat untuk lima tape akan datang, kemudian asingkan senarai tu ikut sama ada ada orang lain dalam bilik atau tidak.

Kalau bilangannya lebih rendah untuk tape yang ada orang lain pegang telefon, itulah masalah sebenar awak, dan lighting sebagus mana pun takkan selesaikan masalah tu. Panduan lengkap raptai bersendirian bincang selebihnya pasal kerja solo, dan versi pukul 11 malam untuk hal ini bincang malam yang tenggat masanya tengah hari esoknya. Tapi bilangan take tu benda yang awak kena perhatikan.

Take ke-11 yang sepatutnya awak dapat itu bukan andaian kosong. Ia take yang sebenar, untuk adegan yang awak memang dah tahu macam mana nak mainkan. Cuma awak tak pernah minta untuk dapatkannya.