Cách làm selftape khi không có người đọc cùng

10 giờ đêm thứ Tư. Sides vừa gửi đến. Selftape phải nộp trước trưa ngày mai. Bạn nhắn tin cho hai người duy nhất trong danh bạ sẵn sàng đọc cùng. Một người đã ngủ. Một người đang ở tỉnh khác. Bạn cuộn danh bạ tìm phương án thứ ba và nhận ra không còn ai.

Vậy là bạn phải tìm cách làm selftape mà không có người đọc cùng.

Đây là một trong những vấn đề phổ biến nhất khi làm selftape, nhưng lại ít được bàn đến nhất. Selftape đã thay thế thử vai trực tiếp ở hầu hết các vòng đầu casting - tạp chí Backstage (Mỹ) ghi nhận rằng sự dịch chuyển này trở thành vĩnh viễn sau năm 2020, và các casting director giờ nhận hàng trăm đến hàng nghìn băng mỗi vai. Checklist selftape có toàn bộ quy trình, nhưng câu hỏi về người đọc xứng đáng có một bài riêng thẳng thắn. Vì cách bạn chọn ở đây không chỉ ảnh hưởng đến hậu cần - nó ảnh hưởng đến diễn xuất của bạn.

Phương án 1: Tự ghi âm lời thoại của cả hai nhân vật

Cách đơn giản nhất. Bạn ghi lời thoại của nhân vật kia vào điện thoại, phát qua loa, rồi diễn phần của mình trực tiếp trước camera.

Tôi đã làm thế này nhiều năm. Đây là những gì xảy ra.

Bạn đọc lời của nhân vật kia phẳng lì, vì bạn có cố diễn đâu, bạn chỉ cố cho qua. Nghĩa là cái năng lượng mà bạn phản ứng lại trong tape là năng lượng chết. Màn diễn của bạn tự hạ xuống cho khớp. Cái nhịp thì khóa chết vì bản thu không biết lúc nào bạn nói xong. Bạn cần thêm một nhịp trước câu thoại ư, chịu, băng cứ chạy tiếp.

Cách này vẫn xài được khi gấp. Tôi từng nộp tape kiểu này và chúng cũng tàm tạm. Nhưng "tàm tạm" là cái từ đáng để bất kỳ diễn viên nào phải thấy lo.

Cái giá thật sự thì vô hình: bạn thôi không còn phát hiện ra điều gì mới nữa. Khi bạn biết tỏng lời thoại kia nghe ra sao, vì chính bạn thu nó, thì bạn thôi lắng nghe thật. Mà lắng nghe mới là chỗ bật ra những lựa chọn hay.

Phương án 2: Để điện thoại đọc lời thoại

Điện thoại của bạn có sẵn công cụ đọc văn bản. Bạn có thể dán lời thoại của nhân vật kia vào ứng dụng ghi chú, bôi đen và cho đọc to. Một số diễn viên dùng cách này để chạy lời trước khi quay mà không cần tay cầm giấy.

Tốt hơn im lặng hoàn toàn. Giọng đọc cho bạn một thứ để phản ứng, giúp cảnh cảm giác như cảnh diễn thật chứ không phải độc thoại.

Nhưng vấn đề về nhịp ở đây còn tệ hơn cả cách thu sẵn. Giọng đó đọc ở một tốc độ đều đều. Nó không dừng chờ phản ứng của bạn. Không tăng tốc khi cảnh đang cãi nhau. Không nhấn đúng một chữ theo cái cách người ta nhấn khi thật lòng muốn nói điều gì đó. Bạn rốt cuộc phải ép màn diễn của mình vào một cái máy đếm nhịp.

Còn một chuyện thực tế nữa. Giọng có sẵn của điện thoại nghe như rô-bốt. Bạn biết thế, nên đầu bạn tự động gạt bỏ một nửa cái nó đang nghe. Khó mà phản ứng cho thật với một giọng nghe như đang đọc điều khoản sử dụng.

Tôi nói chuyện với nhiều diễn viên chạy lời kiểu này và ai cũng nói y một điều. Nó giúp học thuộc lời. Nó không giúp được phần diễn.

Làm selftape không có người đọc bằng một app

Đây là cái mảng tôi làm ra blablabla để phục vụ, nên tôi nói thẳng định kiến của mình ngay từ đầu. Nhưng tôi cũng sẽ nói cụ thể cái gì chạy được và cái gì không.

Các app diễn tập như blablabla cho bạn nhập cảnh, chọn nhân vật, rồi nghe hết các vai còn lại được đọc to. App chờ trong lúc đến lượt thoại của bạn. Bạn xong, nó đi tiếp. Cái khoảng chờ đó chính là điểm khác biệt then chốt so với hai cách kia. Không đồng hồ đếm ngược. Không một bản thu cố định. Cảnh thở theo nhịp của bạn.

Giọng nói thì tốt hơn giọng có sẵn trong điện thoại. Chưa tới mức nhầm được với người thật, nhưng đủ để đầu bạn coi nó như một bạn diễn thật chứ không phải cái máy. Cái đó quan trọng hơn là nghe qua tưởng. Khi giọng có chút sức sống, phản ứng của bạn thành phản ứng thật, chứ không phải phản ứng diễn ra cho có.

Tôi dùng blablabla cho selftape của chính mình. Tôi chạy cảnh vài lần với app để bắt nhịp cho chắc, rồi quay với app chạy ngoài khung hình, đóng vai người đọc. Casting director không bao giờ thấy cái app. Họ chỉ nghe một giọng gọn gàng, đều đặn tiếp thoại cho tôi.

Cũng có giới hạn. Người đọc trong app sẽ không bao giờ tung cho bạn một cú bất ngờ. Nó sẽ không chọn một hướng ngoài dự đoán làm bừng lên một thứ gì đó trong bạn, như một bạn diễn giỏi vẫn làm. Nó đọc thoại y một kiểu mỗi lần. Sự đều đặn đó hữu ích lúc đầu nhưng bó tay về sau. Sau vài lần chạy, bạn cần phá cái nếp đi: thử các ý định mới, đổi cái thế giữa hai bên, làm chính mình bất ngờ. App sẽ không làm chuyện đó thay bạn.

Điều thật sự quan trọng

Câu hỏi thật sự đằng sau "làm selftape thế nào khi không có người đọc" là câu hỏi về diễn xuất. Không phải về kỹ thuật.

Người đọc tồn tại là để cho bạn một thứ để phản ứng lại. Đó là toàn bộ việc của họ. Nếu cách bạn chọn chẳng cho bạn thứ gì để phản ứng, thì cái tape của bạn sẽ trông như một màn độc thoại dù đó là cảnh hai người. Casting cảm ra được cái khác biệt đó. Họ có thể không gọi tên ra, nhưng họ cảm thấy. Như Bonnie Gillespie viết trong cuốn Self-Management for Actors (tác giả người Mỹ, chưa có bản tiếng Việt), những buổi thử vai hay nhất đến từ những diễn viên đang lắng nghe thật, chứ không phải đang diễn ra cái vẻ lắng nghe.

Dù bạn dùng cách nào, hãy thử lại nó bằng một câu hỏi khi xem lại tape: mình có đang lắng nghe không? Không phải giả vờ lắng nghe. Mà là thật sự nghe ra một điều gì đó và để nó làm đổi cái mình làm tiếp theo.

Nếu có, thì cái cách bạn lo phần người đọc đang chạy tốt.

Còn nếu bạn chỉ đang đứng đợi tới lượt mình nói, thì giọng đọc có hay tới đâu cũng chẳng nghĩa lý gì.

Một lưu ý thực tế

Tôi biết nhiều diễn viên trộn các cách tùy theo cảnh. Sides ngắn, thoại qua lại nhanh, thì app lo cái nhịp tốt hơn. Cảnh dài, nhiều phần ngầm bên dưới, thì đôi khi sự im lặng và trí tưởng tượng của chính bạn lại giúp bạn nhiều hơn bất kỳ giọng nào từ bên ngoài.

Chẳng có một câu trả lời đúng duy nhất. Chỉ có câu hỏi là bạn bước vào cái tape sau khi đã thật sự làm bài, hay bỏ luôn khâu tập vì không kiếm được người đọc. Đó mới là phần thật sự nằm trong tay bạn. Nếu bạn muốn xem toàn cảnh, gồm phân tích cảnh, thuộc lời, cold read, độc thoại, tôi gom hết trong hướng dẫn đầy đủ về tập một mình. Còn tám giây trước khi cảnh mở ra, lúc bạn vẫn là bạn chứ chưa vào vai, thì có bài riêng trong cách slate một bản selftape. Và nếu lần này bạn có một người đọc thật, thì cách làm một người đọc selftape giỏi chỉ cách giúp họ đỡ bạn tốt hơn.

Tải blablabla trên App Store