Cách tự chạy lời thoại trước buổi thử vai

Tự chạy lời thoại trước buổi thử vai là một việc khác hẳn so với tập theo tốc độ thong thả của riêng mình. Có hạn chót. Có áp lực. Và cái bẫy dễ sa vào nhất là bỏ hết mọi thứ, chỉ lo học thuộc, vì bạn có cảm giác mình đã tụt lại từ trước khi kịp bắt đầu.

Tôi làm chuyện này hàng trăm lần rồi. Có khi được vài ngày chuẩn bị, có khi chỉ còn vài tiếng. Cách làm dưới đây là cái tôi thật sự dùng khi mọi thứ hệ trọng. Không phải trong một thế giới lý tưởng, mà trong cái thực tế nơi sides về trễ còn điện thoại reo sớm.

Đừng bắt đầu với lời thoại của mình

Đọc toàn bộ cảnh hai lần trước khi nhìn vào một lời thoại nào của nhân vật của bạn. Chưa phải lúc học thuộc. Bạn đang trả lời ba câu hỏi:

1. Nhân vật của bạn muốn gì từ người kia, ngay lúc này, trong cảnh này?
2. Điều gì đang cản trở việc đạt được điều đó?
3. Điểm xoay chuyển của cảnh ở đâu - khoảnh khắc động lực thay đổi?

Việc này mất mười phút. Diễn viên nào bỏ qua bước này mà nhảy thẳng vào học thuộc thì cho ra mấy bản diễn đúng về mặt kỹ thuật mà vô hồn hoàn toàn. Câu chữ thì đúng nhưng bên dưới chẳng có gì đang diễn ra. Casting nhận ra ngay. Bonnie Gillespie, tác giả cuốn Self-Management for Actors, nói rằng sự chuẩn bị hiện ra trên cơ thể trước cả khi diễn viên mở miệng. Tư thế, hơi thở, cách đôi mắt bạn đảo, tất cả đổi khác khi bạn biết mình đang làm gì trong cảnh, so với lúc bạn còn đang cố nhớ tiếp theo là câu gì.

Tôi đã viết hướng dẫn chi tiết về quá trình này trong bài cách phân tích một cảnh.

Đọc to, mọi phần

Đọc to cả cảnh, đóng hết mọi nhân vật. Đừng cố diễn. Chỉ cần cảm cái dáng của đối thoại, chỗ nào tăng tốc, chỗ nào chậm lại, chỗ nào một nhân vật cắt ngang nhân vật kia.

Cách này hiệu quả vì nó khớp với cách trí nhớ vận hành thật sự. Một nghiên cứu năm 2015 đăng trên tạp chí Memory cho thấy đọc thành tiếng (cái gọi là "production effect") giúp nhớ lại tốt hơn từ 10-15% so với đọc thầm. Miệng, tai và não khép thành một vòng mà việc học thầm không kích hoạt được. Diễn viên thì biết điều này theo bản năng từ lâu rồi. Giờ thì có thêm số liệu chứng minh.

Dùng gì đó để đọc đối đáp

Đây là chỗ việc tự chạy lời thoại một mình hóa khó. Một cảnh là một cuộc trò chuyện. Một nửa số thoại thuộc về người khác. Khi bạn chạy thoại trong đầu, bạn lướt qua lời của nhân vật kia, tức mấy câu cue khơi ra phản ứng nơi bạn. Lúc diễn, mấy câu cue đó là tất cả. Lời của bạn bật ra từ điều người kia vừa nói.

Ba lựa chọn, từ đơn giản nhất tới hiệu quả nhất:

Che lời của mình lại và đọc câu cue. Lấy một tờ giấy che phần thoại của bạn, chỉ đọc lời của nhân vật kia. Sau mỗi câu, cố nói lời của bạn ra theo trí nhớ. Lật tờ giấy lên để kiểm tra. Đây là cách rẻ nhất, hợp với cảnh ngắn.

Thu phần vai kia rồi phát lại. Đọc lời của nhân vật kia vào điện thoại, rồi mở lại trong lúc bạn nói phần của mình. Vấn đề là cái nhịp, bản thu không biết lúc nào bạn nói xong, nên bạn hoặc phải nói vội cho kịp, hoặc đứng đợi câu cue kế một cách gượng gạo.

Dùng một app diễn tập. Các app như blablabla, coldRead, hay Acting Pal đọc to các lời thoại kia rồi chờ bạn nói xong mới đi tiếp. Cái khoảng chờ đó chính là khác biệt giữa một buổi tập và việc diễn theo máy đếm nhịp. Tôi làm ra blablabla đúng cho cái tình huống này, vì tôi quá ngán cảnh phải uốn màn diễn của mình cho khớp một bản thu cố định. Tôi có viết bài so sánh chi tiết các app diễn tập nếu bạn muốn xem ngoài kia có những gì.

Trình tự chuẩn bị thử vai 90 phút

Khi thời gian ít, đây là trình tự tôi dùng. Giả sử bạn vừa nhận được sides và buổi thử vai là sáng mai.

Phút 0-10: Phân tích cảnh. Đọc toàn bộ cảnh hai lần. Trả lời ba câu hỏi trên. Đánh dấu điểm xoay chuyển. Xác định một mục tiêu rõ ràng, có thể diễn được.

Phút 10-25: Ý định. Rà qua thoại của bạn, gắn một động từ vào mỗi câu. Thuyết phục. Lảng. Khiêu khích. Lùi. Đừng nghĩ nhiều, cảm nhận đầu tiên thường là đã đủ gần. Bạn đang dựng một tấm bản đồ về cái bạn đang làm, chứ không phải cái bạn đang nói.

Phút 25-50: Chạy cảnh, mở hết giọng. Dùng bất cứ cách đọc nào bạn có, app, bản thu, hay tự đọc to câu cue. Chạy cảnh ba lần. Lần đầu: đi cho hết. Lần hai: bám chặt mục tiêu. Lần ba: quên mục tiêu đi và lắng nghe. Xem chuyện gì xảy ra khi bạn thôi cố kiểm soát nó.

Phút 50-65: Đứng dậy. Vẫn cảnh đó, nhưng đứng. Cử động nếu cái thôi thúc tới. Cơ thể tìm ra những thứ cái đầu bỏ sót. Đây là lúc cách đọc thoại bắt đầu giống một hành vi sống hơn là đọc thuộc lòng.

Phút 65-80: Quay và xem lại. Tự quay bằng điện thoại. Xem lại. Đúng một câu hỏi: mình có đang lắng nghe không? Không phải diễn cái vẻ lắng nghe, mà là thật sự nghe nhân vật kia và để nó làm đổi một điều gì đó trong mình.

Phút 80-90: Chạy thêm một lần. Cái gì bạn vừa thấy trong lúc xem lại thì xử lý nó ngay bây giờ. Lần chạy cuối này là lần bạn sẽ mang vào phòng.

Vậy là 90 phút. Cảnh ngắn hơn thì rút lại. Cảnh dài hơn thì dồn thêm thời gian vào khúc giữa. Trình tự quan trọng hơn con số phút cụ thể.

Làm gì với giờ cuối

Đêm trước buổi thử vai, xong phần chuẩn bị thì dừng lại. Đừng chạy cảnh thêm lần nữa. Đừng "chỉ thêm một lần nữa thôi". Cái não của bạn gắn chặt phần đã học ngay trong lúc ngủ, mà quá một ngưỡng nào đó thì lặp thêm cũng chẳng được bao nhiêu nữa.

Nếu lo lắng, hãy làm gì đó cho cơ thể. Đi bộ. Giãn cơ. Cho cái cảnh lắng xuống.

Sáng ra, chạy một lần. Cho ấm người thôi, đừng chạy nguội, nhưng cũng đừng cố dựng lại y cái bản hay nhất của tối qua. Cảnh sẽ thấy hơi khác sau một đêm ngủ. Không sao cả. Đó là dấu hiệu sự chuẩn bị đang ăn.

Nếu bạn muốn xem toàn cảnh, gồm khoa học về trí nhớ, cold read, độc thoại, selftape, thì tất cả nằm trong hướng dẫn đầy đủ về tập một mình. Còn nếu buổi thử vai ập tới không báo trước, có một bản xử lý gấp trong bài cách chuẩn bị cho một buổi thử vai vừa nhận tối qua.